Ülke Dışındaki Arnavutların Bağımsızlık Mücadelesinde Desteği » Boşnak Medya
SON DAKİKA

Ülke Dışındaki Arnavutların Bağımsızlık Mücadelesinde Desteği

Bu haber 20 Temmuz 2017 - 16:18 'de eklendi ve 72 views kez görüntülendi.

 

Düzenleme :Zeynep Işıl Hamziç. BOŞNAK MEDYA

Paris Barış Kongresi sürecinde ülke dışındaki Arnavutlar da Arnavutluk’un işgallerden kurtarılarak yeniden bağımsız olabilmesi için oldukça gayret sarf etmişlerdir.

Bir grup vatansever Arnavut, ülkeleri lehinde lobi yapması amacıyla bir Macar soylusunu para karşılığında ABD’ye göndermişlerdir. Amerika’da bulunan Pan-Arnavut Federasyonu da bir Amerikalı misyoneri Arnavutluk davasını savunması için Paris’e göndermiştir.

Ayrıca İngiltere’de bulunan Arnavutlar, İngiltere’nin soylu ailelerinden birinin oğlu olan (Türkçe-Arnavutça bilen) Aubrey Herbet (İngiltere dışişlerinin maaşsız ajanı) ile temasa geçmişlerdir. Arnavutlar, ülkelerinin bağımsızlığı için çalışması karşılığında A. Herbet’e Arnavutluk tahtını bile teklif etmişlerdir. Bu teklifi kabul etmeyen A. Herbet, Arnavutluk’un bağımsızlığı için
çalışacak bir İngiliz-Arnavut Derneği kurmuştur.

İngiltere ve ABD’deki Arnavutların yanı sıra Arnavutluk’un işgalden kurtarılması için Türkiye’deki
Arnavutlar tarafından kurulan Arnavut Teavün Cemiyeti de mücadele etmiştir.

Arnavutluk’un yeniden istiklâlini kazanma mücadelesinde ülke dışındaki Arnavutların her birinin desteği önemli olmakla birlikte özellikle Amerika’daki Arnavutların faaliyetleri Paris’teki Arnavutluk heyetinden bile çok daha fazla etkili olmuştur.

1912 Arnavutluğun Cumhuriyet ilanı Osmanlı dan ayrılığı.

1. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Arnavutlar:

ABD’ de bulunan Arnavutlar, 8 Ocak 1918 tarihinde ABD Başkanı Wilson’un 14 ilkesinin yayınlanmasından sonra bu ilkeler doğrultusunda ülkelerini işgallerden kurtarma faaliyetlerini yoğunlaştırmışlardır.
ABD’deki Arnavutlardan Psikopos Fan S. Noli, Tiran Hükümeti’nin ABD temsilcisi olarak seçilmiş ve burada Yunan propagandasına karşı mücadele etmiştir.

Fan S. Noli’nin temsilci atanmasından sonra ABD’de ikamet eden Arnavutlar, ABD ve uluslararası kamuoyunda taleplerini sık sık gündeme getirerek Paris Barış Konferansı sürecinde etkili
olmaya çalışmışlar ve bu konuda da başarılı olmuşlardır.
Paris Barış Konferansı’nda ABD delegelerinin Arnavutluk’u desteklemelerinin iki sebep olmuş.

1. konferanstaki Vatra delegelerinden Dr Ericson’un ABD Başkanı Wilson’un eşi ile Arnavutluk meselesi konusunda bir görüşme yapmayı başarmış olması 2. ise Bayan Wilson’un Dr.Ericson’un anlattıklarından etkilenerek ABD Başkanı Wilson’u bu konuda yönlendirmesi ve başkanın Arnavutluk’u koruması olmuş.

ABD Başkanı Wilson, Arnavutluk’un bağımsız olabileceğini düşünerek Arnavut milletinin koruyuculuğunu üstlenirken İngiltere Başbakanı L.Lyod George, Arnavutların bağımsızlığı konusuna sıcak bakmamış. İngiltere Başbakanı’nın tutumuna rağmen ABD Başkanı, Paris’e Şubat 1920’de bir not göndererek Amerika’nın Arnavutluk halkına haksızlık etmeyeceğini bildirmiştir.

2. Türkiye’de Kurulan Arnavut Teavün Cemiyeti

I. Dünya Savaşı sonrasında Arnavutluk’ta işgallerin sürmesi ve 1913 yılında belirlenen Arnavutluk sınırlarının tehlikeye maruz kalması durumu Türkiye’de yaşayan Arnavutları da endişelendirmiştir.

Türkiye’de ve özellikle de İstanbul’da yaşayan Arnavutlar, ülkelerinin istiklâl mücadelesinde etkin
olabilmenin yollarını aramış ve bu yönde bir cemiyet kurmuştur. Luşnya Kongresi’nden yaklaşık on ay önce İstanbul’da kurulan Arnavut Teavün Cemiyeti, Arnavutluk millî davasına sahip çıkmaya çalışmıştır.

Hatta cemiyet,Luşnya Kongresi gibi sadece 1913 Londra Konferansı’nın belirlediği sınırlar için değil, 1913 yılında Arnavutluk dışında bırakılan Arnavut toprakları için de mücadele etme kararı almıştır.
15 Mart 1919 tarihinde Arnavut Teavün Cemiyeti’nin kuruluş dilekçesi Osmanlı Devleti Dâhiliye Nezaretine verilmiştir.

Cemiyetin resmi başvurusundaki Arnavutça ismi “Komitet İkolon—Ne Turqi”dir. Cemiyet’in
kuruluş yeri İstanbul’daki Yeni Postane arkasında bulunan Türkiye Hanı olarak belirtilmiştir.

Cemiyetin kurucu ve yöneticileri Nezir Bey,Kalkandelenli Hasan Hüseyin Bey, Selman Ulvi Bey, Mustafa Bey, Fatih ders imamlarından Cemalettin Efendi, Dr. İhsan Fevzi Bey, Hasan Haydar
Bey ve Priştineli Hüseyin Fuat Bey’dir. Cemiyetin kuruluş dilekçesinde amacı Londra Konferansı’nda ülke sınırları dışında bırakılan ülke topraklarının Arnavutluk’ a katılması için gerekli girişimlerde bulunmak,her nerede olursa olsun Arnavutlar arasındaki rabıta-ı ırkiye ve milliyeyi idame ettirmek ve muhtaçlara yardım etmek ile Arnavutluk’un menfaatlerini ve hukukunu savunmak için propaganda yapmak olarak izah edilmiştir.
Cemiyet, Arnavutların yoğun olarak yaşadıkları Bursa, Aydın, Edirne,Konya, İzmit, Eskişehir ve Karesi vilayetlerinde şubeler açmak istemişse de bunda başarılı olamamıştır. Cemiyet Reisi Nezir Bey’in Rumca yayın yapan “Etnos” gazetesine verdiği kısa bir demeci 17 Mayıs 1921 tarihli “Alemdar” gazetesinde yer almıştır. Nezir Bey bu demeçte:”Ankara’nın Yunanistan’a her türlü müşkülatı yapmak istemesi olmuş. Fakat Arnavutluk hiçbir zaman Ankara’nın dolaplarına alet olmayacaktır” demiştir.
Bu demeçten cemiyet’in Kuvayı Milliye hareketine karşı olduğu ve Arnavut Teavün Cemiyeti liderlerinin Türk İstiklâl Mücadelesi’ni yeterince kavrayamadığı anlaşılmaktadır. Çünkü Anadolu’yu işgal eden Yunanistan,Arnavutluk’ta da işgalcidir. Türk milliyetçileri, Yunan işgaline karşı Türkiye’de
ve Arnavutluk’ta ortak cephe oluşturmak için çaba gösterirlerken üstelik de II. İnönü zaferi kazanıldıktan sonra bu açıklamanın yapılmış olması düşündürücü olmuştur.

Bu sebeple Cemiyet liderinin kendi ülkesini işgalden kurtarmak için Yunanistan ile başkaca temaslarının olduğunu düşünmek mümkündür. Oysa Türkiye’de yaşayan Arnavutların ekseriyesi, Türk İstiklâl Mücadelesi sürecinde ve de 1923 yılında yapılan seçimlerde Mustafa Kemal
Paşa’yı ve Birinci Grubu desteklemiştir. İstanbul’daki Arnavut Teavün Cemiyeti üyelerinden Osmanlı Devleti’nin eski valisi Halil Paşa ve Debre Mebusları Fuat Bey ile Fraşeli Mithat Beylerin de aralarına bulunduğu özel bir heyet, 1919 yılının yaz döneminde Paris’e gitmiştir. Heyet, Paris’te yaptığı görüşmelerde Adriyatik meselesinin son durumu ile Arnavutluk üzerinde dolaşan mezalim tehlikesini gündeme getirmiştir. Aynı heyetin İstanbul’a gönderdiği bir telgrafta Amerika
Cumhurbaşkanı Wilson’un Arnavutluk’un kaderiyle ilgilenmeye başlamasıyla barış yolunda mesafe alındığı bildirilmiştir.

Bu iyimser haber, Arnavutlar da olduğu kadar onlara karşı sevgi ve dostluk besleyen bütün Türk ve Müslümanlar üzerinde de sevinç yaratmıştır

Arnavut Teavün Cemiyeti, 4 Kasım (T.S.) 1921 günü İstanbul’da Halil Paşa başkanlığında üç binden fazla Arnavut’un toplanması ile Sırpların Arnavutluk’a saldırılarını protesto etmiştir. Cemiyet üyelerinden Ferit Bey, toplantıda Fransızca bir konuşma yapmış ve Arnavutların Balkanların en
eski sakini olduğunu belirterek Sırpların saldırılarının asılsız iddialara dayandığını bildirmiştir. Ferit Bey, Arnavutların medeni ve zengin bir kavim olduğunu belirterek Kosova’nın da Arnavutluk’a ait olduğunu gösteren köklü delilerden bahsetmiştir. Konuşması sık sık alkışlarla kesilen Ferit Bey,
miting kararını (protestosunu) alenen okumuş ve bu protestoyu İngiliz, Fransız, İtalya ve Amerika Hariciye Nezaretleriyle Milletler Cemiyeti’ne ve Avrupa matbuatına göndereceklerini söylemiştir. Miting kararında Harbi Umumi’de İtilâf Devletleri yanında yer alan Arnavutluk’un Sırplar tarafından
1913 sınırlarına aykırı olarak yapılan işgalinin protesto edildiği ifadeedilerek Arnavutların millî hudutlarının ve istiklâllerinin temininin tüm büyük devletlerden talep edildiği belirtilmiş.

3. Kosova Savunma Komitesi

I. Dünya savaşı sonrası Arnavutluk, İtalya, Yugoslavya ve Yunanistan tehdidi altındayken 1918 yılı Kasım ayı başlarında Kosova Savunma Komitesi, İşkodra’da gizli olarak Priştineli Hoca Kadri tarafından kurulmuştur. Komitenin yönetiminde Hasan Priştina ve Bayram Curri gibi Kosova’dan
sürülenler yer almıştır.

Komite, 1913 yılı Londra Konferansı kararlarını tanımayarak Kosova’nın özgürlüğünü sağlamayı ve Arnavutların yaşadığı toprakları birleştirmeyi amaçlamıştır. Daha sonra komite, Üsküp ve
Kosova’da kurulan çeşitli çete hareketlerinin yönlendiricisi olmuştur.
Komite, 1913 sınırlarını savunan Arnavutluk Hükûmeti’nden farklı düşünerek Kosova’nın 1913 yılında Londra Konferansı’nda belirlenen sınırların dışında kalmasına itiraz etmiştir.

Kaynak: Halil Özcan Atatürk dönemi Türkiye Arnavutluk ilişkileri https://yadi.sk/i/6EWyzTYR3LAxwe

 

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok