Bosna'nın Öksüz Yavrusu Sandzak » Boşnak Medya
SON DAKİKA

Bosna’nın Öksüz Yavrusu Sandzak

Bu haber 29 Ocak 2015 - 17:13 'de eklendi ve 152 views kez görüntülendi.
BOSNA'NIN ÖKSÜZ YAVRUSU: SANDZAK

BOSNA’NIN ÖKSÜZ YAVRUSU: SANDZAK

Coğrafi Özellikler ve Nüfus Yapısı

 

BaşkentYeni Pazar (Novi Pazar) (105.000)
Nüfus530.000 (2002): Boşnak Müslüman 353.350, Sırp-Karadağlı ve Arnavut  176.650
Yüzölçümü8.687 km2’dir: Sırbistan içinde 4499 km2’lik kısmı; Karadağ içinde ise 4188 km2’lik kısmı yer almaktadır.
KomşularıSırbistan, Karadağ, Bosna Devleti, Kosova, Arnavutluk
KonumuSırbistan ile Karadağ arasında yer almaktadır.
ŞehirleriYeni Pazar, Tutin, Syenitsa, Priyepolye, Nova Varoş, Priboy (Sırbistan) / Rojaye, Plav, Berane, Biyelo Polye (Akova), Plevliya (Taşlıca)  (Karadağ)
Dinİslam, Hristiyanlık (Katolik, Ortodoks)
DilBoşnakça, Sırpça, Arnavutça
Etnik DurumBoşnak Müslüman (%67), Sırp-Karadağlı ve Arnavut (%33)
Para BirimiDinar (Sırbistan kısmında), Euro (Karadağ kısmında)
DağlarıGoliya, Rogozna, Javor, Zlatar ve Bihor
NehirleriLim, İbar, Raşka, Uvats ve Çehotina
GölleriGazivode, Limsko Yezero, Zlatarska Yezero
İklimIlıman kara iklimi

Sancak bölgesi Balkan yarımadasının merkezinde, Sırbistan ve Karadağ Cumhuriyetleri arasındadır. Kuzeybatıda Bosna-Hersek, güneydoğuda Kosova, güneyde ise Arnavutluk ile komşudur. Yüzölçümü 8.687 km2 olan ve asıl adı Yeni Pazar olan Sancak, Osmanlı döneminde Bosna Hersek’e bağlı yedi sancaktan biriydi ve bugün Kosova sınırlarında bulunan Kosovska Mitrovitsa bölgesi ile Bosna-Hersek sınırları dahilinde bulunan Rudo Bölgesi’ni de kapsamaktaydı. Bu şekilde Sancak’ın yüzölçümü Osmanlı döneminde 24.000 km2’yi bulmaktaydı. Bugün Sırbistan Cumhuriyeti sınırları içerisinde kalan 4.499 km2’lik alanda, Yeni Pazar, Syenitsa, Tutin, Novi Varoş, Priyepolye, Priboy şehirleri yer almaktadır. Toplam 4.188 km2 olan Karadağ sınırları içerisinde ise Biyelo Polye (Akova), Rojaye, Plevliya (Taşlıca), İvangrad (Berane) ve Plav şehirleri bulunmaktadır. Sırplar tüm Sancak’ı 1991’den itibaren Raşka Bölgesi olarak tanımlamaktadırlar.

Sancak topraklarının büyük bir kısmı Dinara Dağları’nın doğu uzantılarının üzerindedir ve coğrafi çeşitlilikle beraber Doğu Bosna Paleozoik jeolojik yapısına sahiptir. Morfolojik olarak yükseltileri itibarıyla tektonik, karat ve erozyonik özelliğe sahiptir. Sancak’ın merkezinde çok büyük bir kısmını Peşter Platosu oluşturur. Bu plato ortalama 1.000 metre yüksekliğe sahip Bosna düzlüklerinin bir uzantısıdır. Sancak’ı çevreleyen dağlar; Goliya, Rogozna, Javor, Zlatar ve Bihor dağlarıdır. Ayrıca Gornye Polmlye dağlık bölgesi (2.000 metre yükseklikte) ve Yeni Pazar ile Tutin’de 800 rakımlı dağlık bölgeleri vardır.

Sancak’ın genel coğrafi özellikleri karst yapısına sahip, çukurluk kanyon geçitleri ve kayalıklar ile özetlenebilir. Ilıman kıta iklimine sahiptir. Bitki örtüsü kozalaklı ağaçlardan, kayın, meşe ve çayırlıklara kadar uzanan çeşitliliğe sahiptir. Yıl boyunca göl havzaları, geçirgen olmayan kayalık ve paleozoik yapılardan kaynaklanan yağışlar hakimdir. Bu yüzden yeterli miktarda suyun varlığı çimenlik alanların oluşmasını sağlamış ve Sancak’ı bitki örtüsü yönünden zengin bir mera haline getirmiştir. Akarsu ağı oldukça zengindir. En önemli nehirleri; Lim, İbar, Raşka, Uvats ve Çehotina’dır. Birçok bölgesinde küçük akarsu ve bataklıklar da mevcuttur.

Sancak’ın bugünkü nüfusunun kesin olarak ne kadar olduğu bilinmemektedir. 2002 Nisan ayında yapılan nüfus sayımları Sırbistan hükümetince açıklanmamıştır. Yugoslavya’da yapılan 1991 nüfus sayımına göre ise Sırbistan, Karadağ, Voyvodina, Kosova ve Sancak’ın toplam nüfusu 10.394.267’dir ve bu rakamın %33.7’sini Sırp olmayan topluluklar meydana getirmektedir. Sadece Arnavut, Macar ve Sancaklı Boşnaklar ise bu nüfusun %23’ünü oluşturmaktadırlar. Ayrıca Kosova’da 66.189, Voyvodina’da da 5.851 Boşnak Müslüman olduğu kaydedilmektedir.

16. yüzyılın ilk yıllarında Boşnak halkın nüfus içindeki oranı %87.1 kadardı 1536 yılında ise Yeni Pazar nüfusunun %90’ı Müslümanlardan oluşuyordu. Bu oran 36 yıl sonra, yani 1572 senesinde %92.6 olarak tespit edilmişti.

Sancak’ın 20. yüzyılın başlarındaki nüfusu (1912 ve 1918 arasında) karışıklıklar yaşandığından ve sağlıklı istatistikleri mevcut olmadığından net değildir. Öte yandan çok sayıda Müslüman 1912’den sonra bu bölgeden ayrıldığından ötürü hiçbir zaman da bilinmeyecektir.

On yıl sonra Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı’nca yapılan 1921 yılı nüfus sayımına göre ise, bu bölgede 102.405 Boşnak Müslüman bulunmaktadır. Bu rakamlara göre yıllık ortalama %1.5 olan nüfus artış hızı hesaba katıldığında Boşnak nüfusunun 95.000 kişi kadar azaldığı anlaşılır. Ve bu da göstermektedir ki on yıl içinde buradaki Boşnakların %48.2’si sürülmüş ya da yok edilmiştir.

İki dünya savaşı arasındaki dönemde Yugoslavya Krallığı ile Türkiye arasında imzalanan bir anlaşmayla, ülkenin güney bölgelerinden 200.000 kadar Boşnak, Arnavut ve Türk’ün göç ettirilmesi karara bağlanmıştır.

II. Dünya Savaşı sonrası 1948 yılında yapılan nüfus sayımlarına göre Rojaye ve Plav bölgeleri hariç Sancak’ın nüfusu 295.256’dır. Fakat bu nüfus sayımında kendisini Müslüman (Boşnak) olarak tanımlayanların sayısı 2.820 (%0.95)’dir. Sırp ve Karadağlı olarak tanımlayanlar ise 289.717 (%98.12) kişidir.

1953 seçimlerinde ise yine Rojaye ve Plav hariç olmak üzere Sancak’ın nüfusu 345.496’ya çıkmıştır. Bu seçimde kendisini Yugoslav olarak tanımlayanların sayısı 64.588 (%18.69), Türk olarak tanımlayanların sayısı ise 14.987 (%4.33)’dir. Bu sayımda Sırp ve Karadağlıların nüfusları 259.973 (%75.24)’e inmiştir. Sancaklı Boşnaklar bu seçimde kendilerini Yugoslav, Türk ya da diğer (%1.74) olarak tanımlamışlardır.

1961-91 dönemlerinde Sancak’taki Sırp ve Karadağlı nüfusta, milliyetçiliğin yükselmeye başlaması, nüfus artış oranlarının düşüklüğü ve ekonomik nedenlerle yaşanan göçler sebebiyle azalma görülmüştür. 1961-71 yılları arasında %7.52, 1971-81 yılları arasında %4.84 ve 1981-91 yılları arasında %7.53’lük bir azalma yaşanmıştır.

Müslüman nüfus ise 1961-1991 dönemleri arasında dışarıya göçlerin azalması nedeniyle artmıştır. Buna rağmen 1950-70 yılları arasında Yeni Pazar, Tutin ve Syenitsa’dan 13.074 Müslüman Türkiye’ye göç etmiştir. Fakat bu rakam bile daha önceki göç rakamlarıyla kıyaslandığında oldukça düşük kabul edilebilir. 1970’lerde ise göç iyice durmuştur. Sancak’taki Müslüman Boşnak nüfus 1961-71 döneminde %49.82’ye yükselmiştir.

Müslümanların nüfus oranı ilerleyen yıllarda da artmaya devam etmiştir. 1971-81 yıllarında %19.79, 1981-91 yılları arasında ise %11.82’lik bir oranda büyüme sürmüştür. 1961-91 yıllarına ait olan bu yükseliş Sancak’ın Karadağ’daki kısmında %112.60 olurken Sırbistan kısmında ise %96.28 olarak gerçekleşmiştir.

Bölge nüfusunun durumu ile ilgili veriler, en son yapılan 1991 nüfus sayımına göredir. Söz konusu nüfus sayımına göre Sancak’ın nüfusu 440.000 olup bunun 253.000’i Boşnak Müslümanlar ve 187.000’i de Sırp, Karadağlı ve Arnavutlardan oluşmaktadır. Fakat bu tarihin üzerinden 13 sene geçmiştir ve bu süre içerisinde bölgede yaşananlar nüfusu büyük ölçüde değiştirmiştir. Sancak’ı meydana getiren 11 belediyedeki Boşnakların nüfus oranları şöyledir:

Tutin %99
Rojaye %98
Plav %87
Yeni Pazar %86
Syenitsa %84
Biyelo Polye %53
Berane %46
Priyepolye %44
Plevliya %37
Priboy %31
Nova Varoş %18

Sayılanlar dışında katliamlar, bugün de devam eden asimilasyon politikaları ve temelde baskılar nedeniyle olan göçler Boşnakların demografik yapısını etkilemiştir. Bugün sadece Türkiye’de 1.000.000’un üzerinde Sancaklı Boşnak’ın olduğu tahmin edilmektedir. Ayrıca nüfus kayıtlarının yenilenmemesi başka nüfus sorunlarına neden olmaktadır. Bunun en bariz örneği Sancak’ın başşehri Yeni Pazar’da görülmektedir. Bugün Yeni Pazar’da bulunduğu halde “kayıt dışı yaşayan” 10-15.000 civarı Boşnak bulunmaktadır.

Sancak’ta başta güvenlik nedeniyle olmak üzere ekonomik ve diğer sebeplerle 1991’den itibaren 10 senelik dönem içerisinde 80.000 civarında Boşnak’ın Sancak’ı terk etmeleri Boşnaklar açısından önemli bir nüfus hareketliliği anlamına gelmektedir. Daha yakın bir zamanda yaşanan Kosova savaşında ise NATO bombardımanı nedeniyle 27.000 Sancaklı, Bosna ve Türkiye’ye göç etmiştir. Görülen odur ki Sancak’taki nüfus güçlü doğum yüzdelerine rağmen ciddi göç miktarları ile de azalmaktadır. Sancak nüfusu ile ilgili farklı kaynaklar farklı rakamlar vermektedir;

Sancak’ın Ocak 1993’ten beri üyesi olduğu Temsil Edilmeyen Milletler ve Halklar Örgütü’nün (UNPO) rakamlarına göre Sancak’ın nüfusu 530.000’dir ve bu rakamın %67’sini Müslüman Boşnaklar oluşturmaktadır. Sancak Müslüman Boşnak Milli Meclisi Başkanı Süleyman Uglanin Sancak nüfusunun 450.000 olduğunu ve bu nüfusun 350.000’inin Boşnak Müslümanlardan, 100.000’inin ise diğer unsurlardan oluştuğunu belirtmektedir. Bosna Hersek ve Postmodern Ortaçağa Giriş adlı kitapta ise Sancak’ın toplam nüfusu yine 450.000 olarak verilirken Boşnakların nüfusu 360.000 (%81.11) olarak belirtilmiştir. Osman Karatay’ın Ba’de Harabi’l Bosna adlı kitabında da benzer bir şekilde Boşnakların nüfusunun 360.000 olarak tahmin edildiği belirtilmiştir. Robert Thomas, Serbia Under Miloşeviç adlı kitabında 440.000 nüfuslu Sancak’ın %59.6’sını Boşnak nüfusun oluşturduğunu belirtmiştir. Emir Türkoğlu’nun Stratejik Analiz dergisinde yayınlanan Ekim 2001 tarihli makalesinde ise Sancak’ın toplam nüfusu 440.000 ve Boşnaklar 253.000 (%55), Sırp ve Karadağlılar ise 187.000 (%45) olarak belirtilmiştir. Gazeteci yazar Necati Özfatura ise 12 Ocak 2001 tarihli “Sancak Halkının Meseleleri” adlı makalesinde tüm Sancak’ın nüfusunu 529.965 olarak belirtmiştir. Görüldüğü üzere rakamlar birbirinden oldukça farklıdır.

Sancak nüfusunun Sırbistan ve Karadağ’daki genel nüfusa etkileri ise toplam nüfus baz alındığında farklı yüzdeler ortaya çıkarmaktadır. Yine 1991 seçimlerine göre Boşnaklar Sırbistan nüfusunun %2.7’sini, Karadağ nüfusunun ise %14.6’lık bölümünü oluşturmaktadır. Tüm Yugoslavya’nın ise %3.2’si Boşnak’tır.

2003 yılı nüfus sayımına göre 672.656 olan Karadağ nüfusunun %59.4’ünü Karadağlı olmayan Sırp, Boşnak, Arnavut ve diğer etnik gruplar oluşturmaktadır. Bunlar içerisinde Sırplar %30 nüfusa sahipken Boşnakların oranı %9.4’tür. Bölgede %4,3’lük oranları ile Kosova ve Arnavutluk sınırlarında yaşayan ve çoğunluğu Müslüman olan Arnavutlar da ciddi bir yekün teşkil etmektedir. Tüm Karadağ’daki Müslüman nüfus ise yine 2003 verilerine göre %20.9’dur. Belirtilen rakamlarda Boşnak ve Arnavutların nüfusları toplam %13.7 etmesine rağmen Müslüman nüfusun %20.9 olması Boşnak ve Arnavut nüfusun ciddi bir kısmının kendilerini Karadağlı Müslüman olarak kayıt ettirmelerinden kaynaklanmaktadır. 1991 seçimlerine göre nüfusun %0.7 oranında azalması ise göçlerle açıklanabilir.
Görüldüğü üzere Müslüman nüfus çok yönlü etkenlere bağlı olarak değişim göstermektedir. Fakat Sırp nüfusun da farklı sebeplere bağlı olarak bölgeyi terk ettiği bilinmektedir. Örneğin Kosova Savaşı’nın getirdiği şiddet nedeniyle Sancak’taki evlerini terk ederek Bosna-Sırp Cumhuriyeti’ne göç eden Sırplar vardır. Sadece 2000 yılında ekonomik sebepler başta olmak üzere farklı nedenlerle Yeni Pazar’dan 1.000 civarı Sırp’ın göç ettiği kaydedilmektedir.

Tüm bu veriler ışığında Sancak’ın toplam nüfusunun 530.000 civarında olduğunu tahmin etmekteyiz. Bu nüfusun ise yaklaşık %67’sine tekabül eden 353.350 civarı Sancaklı Boşnaklardan, %33’üne tekabül eden 176.650’side Sırp, Karadağlı Hristiyanlar ve Arnavut Müslümanlardan oluşmaktadır.

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

2 ADET YORUM YAPILDI